Op woensdag 18 maart 2026 gaat Nederland weer ter stembus. Dit keer voor de gemeenteraadsverkiezingen. De taak van het lokaal bestuur is door de energietransitie in nog geen tien jaar fundamenteel veranderd. Gemeenten zijn onmisbaar voor het klimaat- en energiebeleid vanwege hun rol dichtbij burgers en bedrijven. Zij zijn de ‘regisseurs van de warmtetransitie’ geworden en worstelen met complexe taken en uitdagingen. Van netcongestie tot windmolens en van ruimtegebrek tot slimme isolatie.

Jaap Jansen en PG Kroeger gingen hierover in gesprek in de podcast Betrouwbare Bronnen, met vijf toonaangevende energiewethouders uit vijf heel diverse gemeenten – van high tech wereldstad Eindhoven tot de kleinste in de provincie Noord-Holland, Oostzaan. Van vijf verschillende partijen. In het stadhuis van Eindhoven kruisten zij met elkaar de degens; deelden successen en frustraties, en ontdekten daarbij ook vele thema’s waarin ze van elkaar kunnen leren. Met Tobias van Elferen (D66) uit Nijmegen, Stijn Nijssen (VVD) uit Oostzaan, Rik Thijs (GoenLinks-PvdA) uit Eindhoven, Marco Verloop (SGP) uit Veenendaal en Maaike Zwart (Studenten Techniek In Politiek) uit Delft.

Kijk hier de livestream terug:

Het Verkiezingsgesprek Energie werd georganiseerd door de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), Netbeheer Nederland, Energie-Nederland, Energie Beheer Nederland, NedZero, Holland Solar, Energy Storage NL en Energie Samen.

Verslag van het verkiezingsgesprek:

Warmtebedrijf: publieke regie in de praktijk

Bij het thema warmtebedrijven tekende zich een duidelijke lijn af. Vrijwel alle deelnemers pleitten voor een stevige publieke rol bij de ontwikkeling van warmtenetten.

Rik Thijs benadrukte dat Eindhoven bereid is risico te nemen om projecten mogelijk te maken. Zonder actieve regie van de gemeente en betrokkenheid van woningcorporaties komt een warmtenet niet van de grond. Marco Verloop bracht het Veenendaalse praktijkvoorbeeld in van DEVO (Duurzame Energie Veenendaal Oost), het lokale warmtebedrijf dat in zijn gemeente succesvol functioneert. Volgens Verloop laat DEVO zien dat publieke betrokkenheid en lokale verankering kunnen zorgen voor vertrouwen en voortgang. Juist doordat de gemeente verantwoordelijkheid neemt, ontstaat stabiliteit voor bewoners en investeerders. Maaike Zwart voegde daaraan toe dat in Delft per wijk zorgvuldig wordt gekeken welke warmteoplossing het meest logisch is. Verheugd was zij om mede te delen dat de eerste leveringen van warmte met geothermie zijn afgelopen week begonnen in Delft.

Jaap prikte daarbij door: is dit financieel houdbaar als het Rijk zich terugtrekt? De discussie maakte duidelijk dat de “onrendabele top” uiteindelijk niet lokaal kan worden opgelost zonder landelijke steun.

Lokale opwek: ruimte en draagvlak

Ook lokale opwek kwam nadrukkelijk aan bod. Windenergie en zonnevelden zijn geen abstracte percentages in een klimaatakkoord, maar fysieke ingrepen in landschap en leefomgeving.

Rik Thijs wees op de ruimtelijke beperkingen rond Eindhoven, onder meer door het luchtruim en bestaande infrastructuur, die invloed hebben op windenergieplannen. Tobias van Elferen schetste hoe in Nijmegen telkens opnieuw het gesprek met inwoners moet worden gevoerd over waar windmolens en zonneparken wel en niet kunnen.

PG legde de vinger op de zere plek: hoe combineer je lokale democratie met nationale klimaatdoelen? Gemeenten staan voor de opgave om draagvlak te organiseren, terwijl de druk om tempo te maken hoog is. Stijn Nijssen benadrukte dat kleinere gemeenten daarbij tegen grenzen aanlopen, zowel qua ruimte als qua ambtelijke capaciteit.

Netcongestie: rem op de energietransitie

Netcongestie werd door meerdere deelnemers benoemd als directe belemmering voor woningbouw en economische ontwikkeling.

Maaike Zwart beschreef hoe in de regio Rotterdam-Delft-Den Haag intensief wordt samengewerkt om elektriciteit, warmte en opwek integraal te plannen. In stedelijke gebieden is afstemming cruciaal om te voorkomen dat nieuwe woningen of bedrijven geen aansluiting krijgen. Ook Rik Thijs wees op de spanning tussen ambities en fysieke beperkingen van het net en de ruimte hiervoor. In Eindhoven moeten maar liefst 4000 laagspanningsstations gerealiseerd worden midden in de wijken. Tobias van Elferen benadrukte daarnaast dat gemeenten steeds vaker moeten prioriteren welke projecten eerst worden aangesloten op het net, waardoor politieke keuzes direct voelbaar worden in woningbouw en bedrijvigheid.

Verduurzaming van bedrijven: kansen en perspectief bieden

Bij de verduurzaming van bedrijven liepen handhaving en economische kansen hand in hand.

Marco Verloop onderstreepte dat circulariteit volgens hem de enige houdbare economische koers is. Gemeenten moeten bedrijven aanspreken op hun verplichtingen, maar ook ruimte bieden voor innovatie. Stijn Nijssen wees op de praktische realiteit: beperkte capaciteit vraagt om slimme prioritering. Gemeenten werken samen om kennis te delen en effectiever toezicht te houden.

Maaike Zwart benadrukte dat in Delft juist veel innovatieve bedrijven actief zijn die de energietransitie als kern van hun businessmodel hebben. De energietransitie is daar niet alleen een opgave, maar ook een kans.

Wat hebben gemeenten nodig?

In het afsluitende blok vroegen Jaap en PG wat gemeenten nodig hebben van het nieuwe kabinet.

De antwoorden waren opvallend eensgezind: structurele middelen, stabiel beleid en duidelijke keuzes. Gemeenten voeren uit, maar kunnen dat alleen als zij langdurige zekerheid krijgen. Inconsistent beleid ondermijnt lokale plannen en schaadt het vertrouwen.

Gemeenten in de frontlinie

Wat deze avond vooral zichtbaar maakte, is dat gemeenten zich in de frontlinie van de energietransitie bevinden. Zij zoeken ruimte voor windmolens, plaatsen transformatorhuisjes in woonwijken, investeren in warmtebedrijven, voeren gesprekken met bewoners en proberen woningbouw mogelijk te maken ondanks netcongestie. De energietransitie speelt zich af in raadszalen, wijkbijeenkomsten en concrete uitvoeringsbesluiten.

De NVDE kijkt terug op een geslaagde avond. Wij staan klaar om samen met alle gemeenten verder aan de slag te gaan met de energietransitie: concreet, lokaal en met oog voor uitvoerbaarheid.